دم خروس اقتصاد رانتی در تبعیض‌های اخیر
شنبه 29 خرداد 1395, 10:45

 

وحید ارشدی: از ویژگی‌های کلیدی اقتصاد سالم که آموزه‌های اقتصادی اسلام نیز در احکام خود بر آن تأکید ویژه دارد، شفافیت اطلاعات اقتصادی در تعاملات و تبادلات اقتصادی است. این شفافیت باید در توزیع هزینه‌ها و منافع بین عوامل اقتصادی باشد. آشکار شدن اطلاعات، باعث می‌شود فساد اقتصادی در یک جامعه، کاهش پیدا کرده و اقتصاد به سمت عدالت اقتصادی، اقتصاد رقابتی و اقتصاد سالم میل پیدا کند که هر دو عامل به نفع مصرف‌کنندگان هستند و حتی تولیدکنندگان و توزیع‌کنندگان نیز در نقش مصرف‌کنندگان از شفافیت اطلاعات بهره می‌برند. پنهان ماندن اطلاعات، عامل کلیدی در فقر، فساد و تبعیض است. متأسفانه در اقتصادی که رانت‌خیز بوده و منابع بر اساس پنهان بودن اطلاعات بین عده‌ای از فعالان اقتصادی توزیع می‌شود، انتظار شکل‌گیری اقتصاد رقابتی و اقتصاد سالم بر اساس مبانی اسلامی، انتظاری بیهوده است. در اقتصاد رانتی و نفتی، فعالان اقتصادی تلاش می‌کنند اطلاعات اقتصادی پنهان مانده و افشا نشود تا منافع انحصاری خود را تأمین کنند.

آنچه در این میان، قابل اهمیت بوده و این بازی را به هم می‌زند، «افشای اطلاعات اقتصادی» است که نمی‌گذارد عده‌ای خاص، منفعت برده و عده‌ای از منافع، ناکام باشند. این اقدام، توسط دو گروه می‌تواند صورت بگیرد. گروه اول، کسانی هستند که نسبت به اصلاح ساختار اقتصادی و فعالیت‌های اقتصادی دغدغه داشته و از تبعیض‌ها و ناعدالتی‌ها رنج می‌برند. گروه دوم کسانی هستند که برای رسیدن به منفعت اقتصادی انحصاری، به دنبال از بین بردن رقیب خود بوده و به اصطلاح چشم منفعت بردن رقیب را ندارند. گروه دوم به محض زدن رقیب، برای کسب اطلاعات از رانت‌ها تلاش کرده و سعی می‌کنند رقیبانشان به آن اطلاعات دسترسی پیدا نکنند. اگر چه اصل بر افشای اطلاعات بوده و به لحاظ کارکردی، هر دو گروه، اقتصاد را به سمت سالم شدن جهت می‌دهند، لیکن، بهترین حالت این است فضایی ایجاد شود که عموم مردم، منافع ملی را بر منافع شخصی ترجیح ‌دهند، وارد بازی شده و سعی کنند در فرآیند شفاف کردن اطلاعات شرکت کرده و با پنهان‌شدن آن مقابله کنند.

دخالت مردم در شفاف کردن اطلاعات اقتصادی نیاز به مکانیزم‌های حمایتی دارد و قانون‌گذارانی چون مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر، نقش اساسی در این مسئله ایفا می‌کنند. این موضوع باید به خواست عمومی جامعه در انتخابات‌ها تبدیل شود. مردم از کاندیداهایی حمایت کنند که به شفاف‌کردن اطلاعات اقتصادی کمک کنند و کاندیداها نیز برنامه‌های خود را برای شفاف کردن اطلاعات اقتصادی اعلام کنند.

برای اینکه عموم مردم، خود را در آشکارکردن اطلاعات اقتصادی دخالت دهند، نیاز است تا سواد اقتصادی آن‌ها افزایش پیدا کند. نقش رسانه ملی و دستگاه‌های آموزشی و پرورشی، این است که سواد اقتصادی مردم را افزایش داده و کاری کنند که آن‌ها نسبت به پنهان‌بودن اطلاعات اقتصادی حساس شده و مطالبه‌گر شوند. باید سازمان‌های مردم‌نهاد خیرخواه در جامعه شکل گرفته و به رسانه‌ها در جهت شفاف‌سازی اطلاعات اقتصادی بنگاه‌های دولتی، عمومی و خصوصی کمک کنند تا از شکل‌گیری مفاسد اقتصادی پیشگیری شود. 

در میان مجموع اطلاعات اقتصادی که مردم باید مطالبه کنند، آشکارشدن نحوه‌ پرداخت حقوق و مزایا به مدیران، کارکنان و کارگران هر بنگاه دولتی و خصوصی است. اگر سواد اقتصادی مردم ارتقا یابد و سازمان‌های مردم‌نهاد را تشکیل دهند، آن‌ها به دولت‌مردان یادآوری می‌کنند که پرداخت حقوق و مزایا باید معادل کار و فعالیتی باشد که هر کسی انجام می‌دهد یا انگیزه‌ساز باشد که مدیر فعالیت بهتری انجام دهد. بر این اساس، آن‌ها سؤال می‌کنند فلان مدیر، چه اقداماتی برای کشور انجام داده است و چه مخاطراتی را پذیرفته است که این میزان حقوق و مزایا نسبت به دیگران دریافت می‌کند؟ آن‌ها مطالبه می‌کنند پولی که از جیبشان تحت عنوان مالیات خارج شده یا از منابع ملی پرداخت شده، به کجا می‌رود؟

مردم اگر باور کنند پولی که از جیبشان خارج شده و به فلان مدیر داده می‌شود بابت مدیریت خلاقانه، شجاعانه، مبتکرانه و مدبرانه‌ این مدیر بوده است نه به دلیل اینکه این فرد، چون به مقام مدیریت رسیده است، خود مشوق این پرداخت‌ها می‌شوند و اگر باور نکنند در مقابل این تبعیض‌ها مقاومت می‌کنند و سیستم اقتصادی را به سمت شفاف شدن هدایت می‌کنند. اگر چه طی کردن این مسیر، سخت و دشوار است اما نخبگان جامعه می‌توانند مکانیزم‌هایی را طراحی کرده تا پنهان‌ماندن اطلاعات در جامعه حداقل شده و شفافیت اطلاعات حداکثر شود.

ریشه‌ اقتصادی تمام مفاسد اقتصادی امروز، نبودن شفافیت اقتصادی، آگاه نبودن مردم به حقوق خود برای مطالبه‌گری و نظارت نداشتن بر فرآیندهای پرداخت‌ها و دریافت‌ها توسط مردم است.

 

افزودن نظر

captcha
ارسال
انصراف



این سایت با منابع شخصی راه اندازی شده است و حق تکثیر مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.